Architect

DE jongste jaren remt het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen de bouwwoede van de Vlaming wat af, maar verbouwen doet hij sindsdien des te meer. Steeds vaker ook heel grondig, om de bestaande woning helemaal aan te passen aan zijn smaak. En ook daar heb je al gauw een architect bij nodig.

Met 11.000 zijn ze in België. Keuze te over dus. Maar een architect is niet zomaar een tussenpersoon. Hij is, zegt de Orde van Architecten in een brochure, ,,een man of vrouw van kunst en techniek, van creatie en praktijk, die esthetisch streven combineert met technische noden en materiële opties. Een vakman die in staat is alle ontwerpfasen van een bouwproject te beheersen en de verschillende uitvoeringsfasen ervan te leiden en te controleren''.

,,In dit complexe proces is de architect niet alleen creatief, coördinator en deskundige, maar ook raadgever die aan zijn cliënt zijn ervaring en professionalisme van kunstenaar tot zijn beschikking stelt.''

,,Als humanist en technicus, beeldend kunstenaar en beheerder, combineert hij technische en artistieke kennis, verbeelding, knowhow en ervaring om het totale evolutieproces dat architectuur is, tot een goed einde te brengen: zijn werk kan noch beperkt worden tot een eenvoudige technische of grafische expertise, noch tot de ondertekening van de plannen die nodig zijn voor een bouwvergunning. De architect is ook een contactpersoon en een mens van de dialoog, een tussenpersoon die moet luisteren naar de bewoners, hun omgeving, hun cultuur, die erover moet waken dat de kostprijs, de termijnen en de reglementen gerespecteerd worden. De architect heeft in deze maatschappij in wording een maatschappelijke en intellectuele opdracht. Als stedenbouwkundige, vormgever en raadsman draagt hij bij tot de verwezenlijking van een levenskunst die is afgestemd op de evolutie van de culturele en economische context.''

Laat het dus duidelijk wezen dat de architect zijn opdracht en functie bijzonder hoog inschat. Daar is ook reden toe. De meesten onder ons bouwen hooguit één keer in hun leven en koesteren hoge verwachtingen voor hun stenen nestje.

Maar iedereen die niet met zijn ogen in zijn zakken loopt, beseft dat tussen die mooie intenties en de realiteit een enorme kloof gaapt. Dat er zoveel miskleunen langs Vlaanderens wegen staan, heeft natuurlijk minstens evenveel te maken met het gebrek aan leefcultuur van de Vlaming als met een gebrek aan inspiratie bij sommige architecten.

Misschien is er wel meer aan de hand, want de Orde ziet de architect als de ,,alter ego'' van de opdrachtgever, de ,,bouwheer''. En als diens wensen chaotische vormen aannemen, of haaks op elkaar staan, of doodgewoon banaal zijn, kan de architect uiteraard niet meer doen dan die wensen zo goed mogelijk om te zetten in vormen en volumes waar de opdrachtgever zich in herkent.

Een uitstapje naar om het even welk buurland volstaat om de ogen te openen. Om in te zien hoe verschrikkelijk wij bouwen. Hoe erg het gesteld is met de smaak en met de wooncultuur van de modale Vlaming.

Akkoord, de recentere woningen in Nederland en Duitsland getuigen ook niet altijd van een bevlogen architecturale inspiratie. Maar je ziet er tenminste geen pastorijwoning tegen een glas-en-aluminium-constructie leunen, of een stijlvol herenhuis van het begin van vorige eeuw tegen een appartementsgebouw met kleurmotiefjes in de gevel. En als er dan al van enige smaak of ,,wooncultuur'' gesproken kan worden, dan houden we toch geen rekening met de omgeving, laat staan met het huis waartegen we onze woonst bouwen.

Toch duiken hier en daar de eerste pogingen op om het individualisme van de Vlaming wat aan banden te leggen. Nu en dan wordt een verkaveling integraal verkocht aan een bouwbedrijf dat er een architecturaal geheel van moet maken, met huizen in stijlen die bij elkaar passen. Wat in het buitenland al decennia de normaalste zaak is, duikt hier nu eindelijk ook op. Heel voorzichtig weliswaar. Is er dan toch hoop voor goedmenende architecten?