Notaris

DE sociale en ongebonden rol van de notaris is voor Karel Tobback een belangrijke motivatie geweest om nu ruim vier jaar geleden te kandideren voor het voorzitterschap van de Koninklijke Federatie van het Notariaat. ,,Niet echt evident,'' beseft hij zelf. ,,Ik was vijftien jaar jonger dan om het even welke van mijn voorgangers. Ik had geen ervaring met de Federatie, zelfs nog niet in een commissie gezeten. En mijn stijl was ook niet bepaald die van de doorsnee notaris. De eerste maanden heb ik wel eens voor commotie gezorgd door zonder das op een vergadering te verschijnen.''

Toen Tobback voorzitter werd, was de notariswet net gestemd. Na meer dan 200 jaar ancien regime kon er eindelijk aan modernisering en professionalisering van het beroep worden gedacht. Tot dan was het notariaat een kaste van ruim 1.250 openbare ambtenaren die zich lieten opvolgen door hun eigen zoons en dochters en zo een gesloten systeem in stand hielden. Je reinste nepotisme.

Sinds 1 januari 2000 wordt jaarlijks door een vergelijkend examen bepaald welke de beste kandidaten zijn. Het rangschikt de deelnemers volgens hun bekwaamheid en volgens de referenties die ze kunnen voorleggen. Daarmee is de toegang tot een eeuwenoud beroep nu voor het eerst op een vrij democratische manier geregeld.

,,Ik durf zeggen dat de benoeming van nieuwe notarissen nu heel objectief verloopt. Maar dat was vier jaar geleden niet zo evident. Het risico bestond dat het beroep zich enkel wat zou aangepast hebben aan de nieuwe wetgeving, zonder fundamentele aanpassingen. Want het is het notariaat zelf dat de examens organiseert.''

Maar de ambities van Tobback reikten verder. ,,Akkoord, notarissen zijn nog steeds benoemd voor het leven, ze werken tegen wettelijk vastgestelde tarieven en mogen geen reclame mogen maken voor hun activiteiten. Maar dat is goed. Op die manier heeft iedereen vrije keuze van notaris. Rijken kunnen zich geen beter advies permitteren dan armen.''

De notarissen zijn echter nooit een toonbeeld geweest van dynamisme. Pas in 1951 mochten ze de ganzenveer opbergen en overschakelen op de schrijfmachine. Op de eerste vrouwen in het beroep was het wachten tot het begin van de jaren zestig.

Maar met Tobback kwam het beroep in een stroomversnelling. Op enkele uitzonderingen na hebben alle notarissen in dit land de jongste jaren ingelogd op het Internet. Begin 2002 kwam daar een ,,intranet'' bij, een soort privé-internet waarlangs ook vertrouwelijke informatie kan worden uitgewisseld en dat toegang biedt tot tal van databanken. En als het van de notarissen afhangt, komt daar binnenkort ook nog de elektronische akte bij.

,,Het is nu de administratie die ons om raad komt vragen,'' merkt Tobback met enige trots op. Jaarlijks krijgen de notarissen 2 miljoen mensen over de vloer. Daarmee zijn zij een belangrijke antenne voor wat leeft in de samenleving.

Als de notarissen zeggen dat de recente aanpassing van de schenkingsrechten ,,revolutionair'' is, maar dat de erfenisrechten, zeker tussen echtgenoten, als zeer onrechtvaardig worden ervaren, en dat zij het systeem van de Vlaamse registratierechten niet uitgelegd krijgen aan hun klanten, dan betekent dat tegenwoordig iets.